3- آیا تحریم ها بر هدفمندی یارانه‌ها در ایران تاثیر گذاشته است؟

1-2- مقدمه:
تحریم های اقتصادی ابزاری مناسب، کم هزینه تر و مشهودتر از اقدام نظامی برای اعمال سیاست و اهداف مورد نظر می باشد. در دوران معاصر ایالات متحده آمریکا، از آغازگران تحریم اقتصادی در سطح جهان می باشد و از این حربه، جهت نیل به اهداف خود سود جسته است. برخی از تحریم ها، هزینه های گزافی را بر مردم کشور تحت تحریم وارد می نماید. با این حال اگر دارای منافع استراتژی اساسی باشد، می تواند مطلوب محسوب گردد.
تحریم یکی از ابزارهای فشار و اجبار در پیشبرد اهداف سیاست خارجی کشورها در سطح بین المللی می باشد. از گذشته های دور کشورهای قدرتمند اقتصادی جهان از ابزار تحریم بخصوص تحریم اقتصادی به عنوان اهرم های فشار بهره می بردند. اگر چه تحریم ها و محاصره اقتصادی بیش تر به سیاست جهانی معاصر مربوط می شود، اما کاربرد این ابزار در طول تاریخ دیده شده است. از آن جایی که ایران یکی از باستانی ترین و قدیمی ترین کشورهای جهان است که در طول تاریخ توانسته است در عرصه بین الملل، کارکرد و نقش های مختلفی را ایفا نموده و بر دیگر کشورها و همسایه های خود تأثیرات مثبتی از لحاظ انتقال تمدن و فرهنگ، شهرسازی، تولید علم و فناوری داشته است، همواره موقعیت استراتژیک کشور ایران در طول تاریخ، باعث ایجاد فشار و تحریم هایی علیه این کشور شده است. برخی از کشورهای جهان سوم نیز در روند رشد اقتصادی و سیاسی خود، انواع تحریم را تجربه کرده اند، چین و هند از جمله کشورهایی هستند که به دلیل آزمایش های هسته ای خود، تحریم اقتصادی را گذرانده اند. در دوران معاصر ایالات متحده آمریکا، از آغازگران تحریم اقتصادی در سطح جهان می باشد، و از این حربه، جهت نیل به اهداف خود سود جسته است.
تحریم زمانی موفق است که هزینه سنگینی بر کشور تحت تحریم تحمیل نماید و فشار اقتصادی را به فشار سیاسی موثر تبدیل سازد و تغییرات مورد نظر را در رفتار و یا ماهیت نظام تحت تحریم ایجاد کند و هزینه ای که بر اقتصاد کشور تحت تحریم تحمیل می نماید، بیشتر از هزینه آن برای اقتصاد کشور تحریم کننده باشد. سرانجام در قیاس با دیگر ابزارها و سیاست های ممکن از مطلوبیت بیشتری برخوردار باشد. تحریم های اقتصادی ابزاری مناسب، کم هزینه تر و مشهودتر از اقدام نظامی برای اعمال سیاست و اهداف مورد نظر می باشد. کشور اعمال کننده در صورت تهدید نظامی، می بایست هزینه های گزافی را متحمل شود.
تحریم ها غالباً با ابزارهای دیگر مانند تهدید نظامی و انزوای سیاسی به کار برده می شود و تحریم یک کشور غالباً چندین سال به طول می کشد. طی مدت تحریم، تغییرات اقتصادی و سیاسی مهم، مستقل از تحریم به وقوع می پیوندد که تأثیر آنها را نمی توان به راحتی از تاثیر تحریم اقتصادی جدا نمود. برخی از تحریم ها، هزینه های بسیار گزافی را بر مردم کشور تحت تحریم وارد می نماید. با این حال اگر دارای منافع استراتژی اساسی باشد و از زیان های سنگین جلوگیری کند، می تواند همچنان مطلوب محسوب گردد.
تعریف تحریم: به طور کلی، تحریم به هر عمل منفی در پاسخ به کنشی خاص در چارچوب اهداف تحریم می گویند. تحریم دستکاری روابط اقتصادی به منظور دستیابی به اهداف سیاسی است که با هدف ناگزیر کردن جامعه به تغییر سیاست یا حکومت خود، آن را تهدید به تنبیه اقتصادی می نماید.
اهداف تحریم: هدف از تحریم در چارچوب کلی در موارد زیر خلاصه می شود:
1- تهاجمی: در این حالت تحریم برای تغییر رفتار کشوری خاص استفاده می شود.
2- دفاعی: در این حالت تحریم برای کاهش سریع توسعه توانایی های استراتژیک کشوری خاص مورد استفاده قرار می گیرد.
3- ارتباطی: در این حالت تحریم، برای ارسال پیام عدم رضایت نسبت به رفتار کشوری خاص به کار گرفته می شود.
تحریم اقتصادی: تحریم اقتصادی یکی از انواع اقدامات دسته جمعی می باشد و بر این اساس باید از کارآمدی و تأثیرگذاری لازم برخوردار باشد.
چنانچه اقدامات دسته جمعی، از جمله تحریم های اقتصادی برای حفظ صلح و امنیت بین المللی موثر نباشند، نباید اعمال گردند و در صورتی که اجرای آنها آغاز شده و بی‌تأثیر تشخیص داده شده اند، باید متوقف گردند.
مارگارت داکسی از نویسندگان معروف در زمینه مسئله تحریم اقتصادی است. او تحریم های بین‌المللی را چنین تعریف می نماید: «تنبیهاتی که در قابل تبعات اعلام شده ناکامی هدف در تبعیت از استانداردها یا الزامات بین المللی، تهدید به اجرا و یا واقعا اعمال شده اند.» در زمینه تحریم‌های بین‌ المللی، تعاریف متعددی از سوی نظریه پردازان علم سیاست و حقوق بین الملل وجود دارد که به برخی اشاره می شود:
تحریم های بین المللی عبارت است از اقدامات اقتصادی زورمدارانه که علیه یک یا چند کشور اعمال می شوند و هدف آن تلاش برای اجبار به تغییر سیاست یا حداقل اثبات نظر کشور تحریم‌کننده درباره سیاست های کشور دیگر است. تحریم بین‌المللی یعنی حذف آگاهانه و با خواست دولتی و یا تهدید به حذف روابط تجاری و مالی معمول.
انواع تحریم اقتصادی: تحریم اقتصادی را می توان از جنبه های مختلف تقسیم بندی نمود، از لحاظ منشأ تحریم سه نوع تحریم وجود دارد: الف. تحریم یک جانبه
ب. تحریم چند جانبه از سوی چند کشور ج. تحریم توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد.
تحریم های اقتصادی عمدتا از دو شیوه اعمال می‌گردد. تحریم تجاری و تحریم مالی. در تحریم تجاری انواع روابط وارداتی و صادرات محدود یا قطع می شود. در تحریم مالی محدودیت و تضییقات و فشارهایی بر روابط مالی کشور هدف اعمال می گردد.
تجربه جهانی نشان می دهد، تحریم ها زمانی بیشترین تأثیر و کارایی را دارند که چند جانبه باشند. اعمال تحریم های چند جانبه، زمانی امکان پذیر است که کشور تحریم کننده بتواند حمایت و همکاری موثر جامعه جهانی را کسب کند.
سازمان ملل و تحریم های اقتصادی: مسئله اساسی در باب تحریم اقتصادی به تشکیل جامعه ملل و سازمان ملل مربوط می شود که این ابزار و شیوه را وارد مراحل و چارچوبی خاص در جهت اهداف سودجویانه برخی از کشورها نمود، به نحوی که در میان تحریم هایی که بین سال های 1945 و 1990 در عرصه بین المللی تحمیل شده، بیش از سه چهارم این تحریم ها توسط کشور آمریکا و در جهت اهداف استعمارگرایانه آن، علیه دیگر کشورها انجام گرفته است. در ماده 41 منشور سازمان ملل، هیچ اشاره ای به تحریم اقتصادی نشده است و فقط فهرستی غیرجامع از ابعاد اجرایی این اقدامات را بیان ساخته که شامل «تفسیر کامل یا جزئی روابط اقتصادی و راه آهن، دریا، هوا، پست، تلگراف، رادیو و دیگر ابزارهای ارتباطی و تحدید روابط دیپلماتیک است.» برخی از حقوقدانان، معتقدند که شورای امنیت باید به هنگام اجرای وظایفش به موجب ماده 41 منشور، از جمله در اعمال تحریم های اقتصادی، کلیه انواع حقوق بشر را رعایت نماید.
یکی از مهمترین قواعد آمره ای که شورای امنیت باید در اعمال تحریم های اقتصادی آن را رعایت نماید، حق حیات می باشد که بر اساس تفسیر کمیته حقوق بشر دارای مفهومی وسیع است و شامل تأمین حداقل کالاها و خدمات ضروری و امکانات اولیه بهداشتی و مراقبت های پرشکی نیز می شود. بنابراین تحریم های اقتصادی جامع و گسترده که مردم را از دستیابی به این امکانات محروم می سازد، مغایر با قاعده آمره حق حیات می باشد.
تحریم اقتصادی کشور ایران: جمهوری اسلامی ایران به دلیل پافشاری بر حق مسلم خود‌‌، جهت برخورداری از انرژی صلح‌‌آمیز هسته‌‌ای، با تهدید تحریم‌‌های اقتصادی بویژه تحریم‌‌های مالی و بانکی روبه‌رو شده است. سیاست خارجی آمریکا و سیاست های استکبار جهانی، با ابزار تحریم و فشار علیه ایران، نتوانسته است به هیچ کدام از اهداف خود دست یابد و این تهدیدها و فشارها تغییری را در سیاست های داخلی و بین المللی جمهوری اسلامی ایجاد نکرده است، به نحوی که کشور ایران همچنان حامی گروه های اسلامی جهان و کشور لبنان و فلسطین بوده و در مخالفت خود با اقدامات و فعالیت های سیاسی آمریکا و رژیم صهیونیستی استوار است و با دستیابی به انرژی هسته ای و موشک های دور برد توانسته به موفقیت های قابل توجهی نایل گردد. این مسائل منجر به کسب استقلال طلبی و بسط فرهنگ مبارزه با زور و سلطه استکبار جهانی در میان مردم و دولت ایران شده است. اما در این میان، سیاست تحریم و اقدامات غیر انسانی آمریکا باعث گردیده تا کشور آمریکا چهره و تصویر نامناسبی در بین مردم جهان پیدا کند و مردم ایران را جهت مبارزه با نقشه ها و توطئه های استکبار جهانی آماده سازد.
راهکارها: باید این مسئله را در نظر داشت که از برخی تحریم ها می توان در جهت توسعه اقتصاد ملی و آغاز نوآوری اجتماع و افزایش تولید ملی بهره جست. درجه موفق بودن راهبردهای مقابله با تحریم و بی اثرسازی آن به درجه بلوغ یک نظام ملی نوآور بستگی دارد. اگر بهره برداری از منابع و امکانات داخلی مقرون به صرفه تر از منابع و روابط تحریمی باشد، می توان از این مسئله در جهت رشد تولید داخلی بهره برد.
از آن جایی که سهم کشورها در تجارت بین المللی بالاتر باشد، احتمال دست زدن به تحریم علیه آنها کمتر است و هر چقدر سهم تجارت بین الملل در تولید ناخالص کشور بیشتر باشد، درجه آسیب پذیری کشور از تحریم بیشتر خواهد شد. لذا کشورها با افزایش تولید ملی و تکیه بر محصولات بومی و داخلی می‌توانند تحریم اقتصادی را خنثی سازند.
در کنار برخورداری و استفاده بهینه از درآمد صادرات نفتی، می توان با بالابردن وضعیت تولید زیرساخت ها، توانمندی های فناوری و کیفیت سرمایه گذاری و تشویق سرمایه گذاری های خارجی و داخلی میزان رشد اقتصادی را بالا برده و از مسئله تحریم اقتصادی در جهت بهره برداری بهینه و سنجیده از امکانات تولید بومی بهره جست.
2-2- تعریف تحریم اقتصادی و انواع آن
 تحریم اقتصادی اقدام برنامه ریزی شده یک یا چند دولت از طریق محدود کردن مناسبات اقتصادی برای اعمال فشار بر کشور هدف با مقاصد مختلف سیاسی است. تحریم اقتصادی را عموما بر دو نوع می دانند یا آن را در دو زمینه اعمال می کنند:
 اول، تحریم تجاری که در آن صادرات و واردات به کشور هدف، محدود یا قطع می شود;
 دوم، اعمال محدودیت ها، تضییقات یا قطع مناسبات مالی،
  از سوی دیگر بسته به منشا تحریم آن را به سه نوع تقسیم می کنند:
 1) تحریم  های یک جانبه
 2) تحریم از سوی چند کشور
 3) تحریم توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد
 تحریم اقتصادی برای هدف های استراتژیک با تحریم برای سایر منافع اقتصادی یا غیر استراتژیک تفاوت دارد. زیرا تحریم برای هدف های استراتژیک معمولا جایگزین گزینه جنگ می شود و لذا هزینه اقتصادی آن به مراتب از جنگ کمتر و برای کشور یا کشورهای اعمال کننده کاملا قابل توجیه است. گذر به تحریم های اقتصادی برای هدف های استراتژیک معمولا چهار مرحله ای است: اول، تشویق کشور هدف به طور خصوصی و از راه مذاکره دو جانبه; دوم، درخواست علنی از کشور هدف و اعلام عمومی آن; سوم، مشورت با متحدین برای اقدام های بعدی و اقدام نظام در صورت نیاز; چهارم، آغاز تحریم از سطح غیراقتصادی.
 این تحریم ها معمولا قبل از تحریم های اقتصادی آغاز می شود و هدف آن ترغیب کشور هدف به تغییر سیاست مورد نظر است. تحریم غیراقتصادی بسته به نوع کشور و شرایط موضوع متفاوت است، ولی می تواند موارد زیر را در بر گیرد:
 1- لغو ملاقات های چند جانبه
 2- خودداری از اعطای ویزا
 3- کاهش سطح نمایندگی های سیاسی
 4- جلوگیری از عضویت کشور هدف در سازمان های بین المللی
 5- مخالفت با میزبانی کشور هدف برای میزبانی اجلاس های بین المللی
 6- خودداری از کمک های مالی و مساعدت های رسمی
 7- قطع ارتباطات تلفنی، رادیویی، حمل و نقل هوایی و دریایی و زمینی.
3-2- تاریخچه تحریم های اقتصادی در دنیا:
تحریم اقتصادی اغلب به عنوان جایگزین جنگ و اعمال قوه قهریه تلقی می شود. مقصود از مناسبات اقتصادی نیز همه انواع روابط اقتصادی اعم از تجاری و مالی است. کشورهای مختلف از تحریم های محدود اقتصادی برای مقاصد سیاسی خود علیه کشورهای هدف استفاده می کنند، ولی این نوع تحریم عموما کم اثر بوده است. تحریم های همه جانبه از سوی سازمان های بین المللی نیز به ندرت صورت گرفته است. جامعه ملل که در فاصله بین دو جنگ جهانی اول و دوم زمام هماهنگی امور جهان را بر عهده داشت تنها چهار بار مبادرت به تحریم یا اعمال تحریم کرد که تنها  دو بار آن موفق بود. در واقع جامعه ملل نتوانست با بهره گیری از تحریم مانع حمله موسولینی به اتیوپی و تصرف آن کشور در سال های 1935 و 1936 شود. سازمان ملل متحد نیز قبل از تحریم عراق در سال 1990 تنها دو بار دست به تحریم همه جانبه زد; یکی بر علیه رودزیا در سال 1966 و دیگری تحریم تسلیحاتی همه جانبه  علیه آفریقایی جنوبی در سال 1977. در این تحریم ها هدف یا تنبیه است، یا بازدارندگی یا تغییر رفتار. نکته بسیار مهم و جالب اینکه تحریم گاه معطوف به سیاست داخلی، تامین نظر گروه ها و به دست آوردن رای است. صاحبنظران نمونه این امر را تحریم چین از سوی آمریکا و اروپا به دلیل ناآرامی های میدان تیان آن من می دادند. هدف دولت آمریکا از این تحریم تنها نشان دادن خود به عنوان دولتی حامی حقوق بشر بود. آمریکا، بیشترین اعمال تحریم آمریکا بیش از هر کشور دیگر از حربه تحریم بهره جسته است. دولت کلینتون به تنهایی 35 کشور را مورد تحریم یک جانبه قرار داد. این 35 کشور 42 درصد جمعیت جهان را شامل می شدند و مصرف کننده 19 درصد صادرات جهان بودند. آمریکا خود از تحریم های اعمال شده زیان های زیادی دیده است. طبق برآورد بنیاد هریتیج، تحریم اقتصادی 26 کشور جهان صادرات آمریکا را 19 میلیارد دلار کاهش داد، 200 هزار شغل را در بخش صادرات از بین برد و کارگران بخش صادرات به لحاظ دستمزد یک میلیارد دلار ضرر کردند.

4-2- تحریم علیه ایران بعد از انقلاب اسلامی:
 1-4-2- تحریم های اعمال شده توسط آمریکا بر ایران
تحریم های اعمال شده از سوی آمریکا علیه ایران از زمان ریاست جمهوری جیمی کارتر تا به امروز بدین  قرارند:
کارتر بلا فاصله پس از تسخیر سفارت آمریکا در نوامبر سال 1979 با صدور اعلا میه شماره 4702 واردات نفت از ایران را ممنوع کرد. ده روز بعد، با صدور دستور اجرایی شماره 12170، تمامی دارایی های بانک مرکزی و دولت ایران مسدود شد. کارتر بار دیگر در اوایل سال 1980 با صدور دستور اجرایی شماره 12205 صادرات به ایران و نیز معاملا ت مالی با ایران را تحریم کرد. همچنین براساس دستور اجرایی شماره 12211 واردات از ایران به کلی ممنوع اعلا م گردید و مسافرت اتباع آمریکا به کشورمان ممنوع شد. پس از امضای توافقنامه الجزایر، آمریکا همه دستورهای اجرایی فوق را به جز دستور انسداد دارایی ها، ملغی کرد.

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

پس از انفجار مقر نظامیان آمریکا در بیروت که در سال 1983 صورت گرفت، ریگان در ژانویه 1984 ایران را حامی تروریسم نامید. یک سال بعد آمریکا میزان کمک های خود را به سازمان های بین المللی به اندازه منابع مالی اختصاص داده شده آنها کاهش داد. در سال 1988 نیز طی بخشنامه ای از کلیه مدیران آمریکایی عضو سازمان های بین المللی خواسته شد تا به تقاضاهای ایران برای دریافت وام یا تامین مالی رای منفی دهند و با آن به طور جدی مخالفت کنند. آمریکا در سال 1986 براساس قانون کنترل صادرات تسلیحات، ایران را از دریافت تسلیحات و قطعات یدکی محروم کرد. در اکتبر 1987 به بهانه حمایت ایران از تروریسم بین المللی و براساس یک دستور اجرایی انواع واردات از ایران از جمله نفت تحریم شد.
در سال 1992 قانونی تحت عنوان قانون عدم اشاعه تسلیحات ایران و عراق به تصویب مجلسین ایالات متحده رسید. براساس این قانون تحریم ها شامل اقلامی می شد که استفاده های دو منظوره برای مقاصد تسلیحاتی داشتند. علت گنجاندن ایران در این قانون گزارش سیا مبنی بر این بود که ایران دو میلیارد دلار برای تولید سلاح های کشتار جمعی اختصاص داده است.
ایالات متحده آمریکا در دوران ریاست جمهوری کلینتون 161 بار تحریم اقتصادی علیه 35 کشور جهان اعمال کرد. این رقم بیشترین استفاده از تحریم اقتصادی علیه کشورهای دیگر در تاریخ آمریکاست. جمعیت این 35 کشور، به هنگام اعمال تحریم ها، بالغ بر 2/3 میلیارد نفر بود. این کشورها همچنین 790 میلیارد دلار از صادرات جهان را خریداری می کردند.
گرچه انتظار می رفت که به علت روابط نفتی بوش و چنی بسیاری از تحریم های یک جانبه آمریکا لغو گردد، ولی فعالان لابی آی پک توانستند با نفوذ خود موجب تمدید قانون ایلسا در سال 2001 شوند. چنی و «پاول» در این خصوص با یکدیگر اختلا ف نظر داشتند. سرانجام چنی با ارائه گزارشی مبنی بر لزوم استفاده از ابزار تحریم موجبات تمدید قانون را فراهم کرد. اما این بار بوش آن را برای فقط دو سال تمدید نمود. گرچه این خود می توانست علامتی برای آینده باشد، اما با وقوع رخداد 11 سپتامبر احتمال تمدید نشدن قانون یکسره از میان رفت.
 2-4-2- تحریم های سازمان ملل:
 همانطور که قبلا اشاره شد تحریم های اقتصادی بر سه نوع است. هزینه های تحریم اقتصادی بسته به نوع تحریم متفاوت چنانچه تحریم به صورت یک جانبه از سوی یک کشور انجام شود اثربخشی تحریم کمتر و به همین نسبت چنانچه از سوی چند کشور یا از سوی شورای امنیت سازمان ملل اعمال شود اثربخش تر است. تحریم های همه جانبه بسیار نادر است. تحریم که توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد از نظر اهمیت از دو مورد نخست حساس تر است. فصل هفتم منشور سازمان ملل متحد چهار ماده دارد(39 تا 42) که موارد 39 و 40 به بحث شناسایی و احراز تهدید صلح و امنیت جهانی می پردازند و شورای امنیت می تواند هر اقدامی را برای جلوگیری از وخامت اوضاع انجام دهد. تاکنون شورای امنیت سازمان ملل سه قطعنامه(1737، 1696 و 1747) علیه ایران صادر کرده است. قطعنامه 1696 معطوف به مواد 39 و 40 است. ماده 41 تحریم های سیاسی و اقتصادی را در نظر می گیرد. در قطعنامه اول بطور مستقیم اشاره ای به نوع تحریم نشده بود. در قعطنامه دوم به تحریم بانک سپه اشاره شده است و در قعطنامه سوم  برخی از بانک ها دیگر کشور نیز تحریم شده اند.
در این گزارش با توجه به اهمیت تحریم های سازمان ملل به بررسی اثرات تحریم های سازمان و راههای مقابله با آن می پردازیم
5-2- اثرات اقتصادی تحریم سازمان ملل:
اثرات تحریم های سازمان ملل را از سه منظر مورد بررسی قرار می دهیم
1-5-2- اثر بر بخش های اقتصادی:

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب(به صورت کاملا تصادفی و به صورت نمونه) با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود-این مطالب صرفا برای دمو می باشد

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

اثرات تحریم اقتصادی در بخش صنعت، بخش کشاورزی، بخش خدمات، بخش مالی و بخش بازرگانی، قابل بررسی  است. به ترتیب نوع و اثرات در ذیل آمده است:

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید